أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
153
تجارب الأمم ( فارسى )
- « من مردى سالخوردهام كه مرگم نزديك است . خويشتن را برخى شاه و مردم اين كشور كردهام . دستها و پاهاى مرا ببر و بر پشت و پهلوى من تازيانه زن و شكنجهام كن . سپس مرا در سر راه پيروز افكن . تو با فرزندان و نانخوران من نيكى كن كه من كار پيروز را بسازم . » خشنواز با آن مرد همين كار كرد و او را در راه پيروز افكند . هنگامى كه پيروز به دو رسيد و او را چنان بديد دل آزرده شد . از كارش پرسيد . مرد گفت : - « خشنواز با من چنين كرده است . چه ، به وى گفتم كه تو را ياراى پايدارى در برابر پيروز شاه و لشكر او نباشد و بر او راى زدم تا به فرمان و بندگى وى گردن نهد . » پيروز را دل بر او نازك شد و گفت تا مرد را با وى بردارند . آن گاه مرد از سر اندرز ، يا به نمايش گفت كه وى راه نزديك و كوتاهى را كه از بيابان به سوى خشنواز مىگذرد ، به وى نشان دهد . و از وى درخواست تا كين وى از خشنواز بتوزد و دلش را از وى خنك كند . پيروز با اين سخن فريب خورد و مرد اندام بريده ، ايشان را از راهى كه گفته بود پيش برد و از بيابانها يكى پس از ديگرى بگذرانيدشان و چون از تشنگى بناليدند گفت كه به آب نزديك شدهاند و هم اينك راه بيابان پايان مىگيرد . تا سرانجام به جايىشان برد كه بدانست ديگر راه پس و پيش ندارند . آن گاه راز كار خويش را به آنان باز گفت . ياران به پيروز گفتند : « شاها ، ما تو را هشدار داده بوديم ، ليك تو پروا نكردى . اينك چارهاى نيست جز آن كه پيش رويم كه راه بازگشت نداريم . با اين همه ، اميد داريم كه سرانجام به آن مردم برسيم . » همچنان پيش مىرفتند و بيشترشان از تشنگى از پاى درآمدند و پيروز با بازماندهء ياران كه از مرگ رسته بودند همچنان برفت و چون به آنان نزديك شدند ، از بس كه ناتوان و درمانده بودند ، خشنواز را به سازش خواندند و از وى خواستند كه بگذارد تا به كشور خويش بازگردند و پيروز نيز با خدا پيمان بندد كه از آن پس هرگز به جنگ ايشان نرود و آهنگ سرزمينشان نكند يا لشكر به سوى ايشان نفرستد ، و ميان دو كشور مرزى نهد كه از آن پاى فراتر ننهد . خشنواز اين بپذيرفت و پيمانى نوشت و مهر كرد و تنى چند را بر خويشتن گواه گرفت و آن گاه پيروز را آزاد گذاشت و پيروز به كشور خويش بازگشت . ليك همين كه به كشورش باز آمد ننگ را برنتافت و بر آن شد تا به سوى خشنواز بازگردد . [ 88 ]